Οι χοροί της Κρήτης

Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν πως οι Κρήτες είχαν ανακαλύψει έναν ιδιαίτερο τρόπο επικοινωνίας με τους θεούς μέσα από τη μουσική και το χορό. Η ασπίδα του Αχιλλέα ήταν διακοσμημένη με γλέντι από το παλάτι της Κνωσού, όπως αναφέρει ο Όμηρος.

Ο χαρακτήρας της Κρήτης και των κατοίκων της αντανακλάται στη μουσική και τους χορούς της. Είναι από τα ελάχιστα μέρη στην Ελλάδα όπου η παραδοσιακή μουσική του ταυτότητα διευρύνεται αντί να παραμένει στάσιμη ή να συρρικνώνεται. Ο λαός της Κρήτης έχει μάθει εδώ και χιλιάδες χρόνια τον τρόπο έτσι ώστε να αφομοιώνει δημιουργικά και ενεργητικά τις επιδράσεις και τα στοιχεία από τους πολιτισμούς με τους οποίους έρχεται σε επαφή.

Το ότι η πλουσιότατη μουσικοχορευτική κληρονομιά της Κρήτης, η οποία διαμορφώθηκε και επιβίωσε μέχρι τους νεότερους χρόνους, αναπτύχθηκε ως συνέχεια της αρχαιότερης τοπικής και συμπληρώθηκε επηρεασμένη από τις μακρόχρονες ιστορικές περιπέτειες του νησιού, φαίνεται, επίσης, από το γεγονός ότι μέχρι τα μέσα περίπου του 20ού αιώνα ο μουσικός βρισκόταν στο κέντρο του χορευτικού κύκλου, που όπως επιβεβαιώνεται από τα αρχαιολογικά ευρήματα συνέβαινε στην Κρήτη της αρχαιότητας.

Στη ζωντανή χορευτική κληρονομιά της Κρήτης περιλαμβάνονται είκοσι πέντε, περίπου, παραδοσιακοί χοροί., ενώ οι πιο διαδεδομένοι περιορίζονται σε πέντε μόνο.

Συρτός ή Χανιώτικος :  Η ονομασία του προέρχεται από τη θεωρεία ότι τελειοποιήθηκε στα Χανιά. Χορεύεται από γυναίκες και άντρες σε κύκλο με μέτωπο προς το κέντρο και κρατιούνται με τις παλάμες και τα χέρια λυγισμένα στους αγκώνες. Είναι χορός ιεροτελεστικός και επαναστατικός  αλλά σεμνός και δυναμικός, ο οποίος δέθηκε με τη ζωή των Κρητών. Στο χορό αυτό, όπως και σε όλους τους κρητικούς χορούς άλλωστε, δε λείπουν οι αυτοσχεδιασμοί του ‘’μπροστινού’’, όμως οι ‘’στροφές’’, τα ‘’τσακίσματα’’ και τα ‘’ταλίμια’’είναι μετρημένα , σεμνά και συγκρατημένα. Συνοδεύεται από λύρα ή βιολί στη δυτική κυρίως Κρήτη, μαντολίνο ή ασκομαντούρα και λάουτο.

Μαλεβιζιώτης ή Καστρινός: Η ονομασία του οφείλεται στην ονομασία του Αλεβυζίου όπου εκεί πήρε και τη τελική του μορφή. Είναι ο πιο γρήγορος και αρρενωπός χορός της Κρήτης. Χορεύεται από άντρες και γυναίκες, και το χορός μπορεί να σύρει ο οποιοσδήποτε από τους χορευτές αποσπόμενος από το κύκλο. Ο πρωτοχορευτής μπορεί να αυτοσχεδιάσει και να κάνει παραλλαγές στα βήματά του με επιδέξια πηδήματα, καθίσματα και ταλίμια, παύσεις, στροφές στον αέρα κ.λ.π.

Πεντοζάλι:  Ονομάστηκε Πεντοζάλι, επειδή συμβολίζει το πέμπτο ζάλο ( βήμα) , δηλαδή τη πέμπτη προσπάθεια και ελπίδα για απελευθέρωση της Κρήτης από τους Τούρκους και αποτελεί μέρος της κρητικής λεβεντιάς και αρετής. Είναι γρήγορος , αντρικός χορός με επαναστατικό και ηρωικό χαρακτήρα, που χορεύεται κυκλικά πιασμένοι από τους ώμους με έντονα πατήματα στο έδαφος και ήταν ο χορός που εμψύχωνε τους άντρες να πολεμήσουν. Είναι ένα χορός που απαιτείται συγχρονισμό και δεξιοτεχνία στις ομαδικές φιγούρες όλων των αντρών.

Σιγανός ή Σιγανό Πεντοζάλι: Είναι αργός περπατητός χορός, με χέρια πιασμένα στους ώμους και ολοκληρώνεται με έξι ή οκτώ βήματα. Στο σιγανό πεντοζάλι, παίρνουν μέρος οι περιπαικτικές λαι εύθυμες μαντινάδες. Οι μελωδίες των λυράρηδων λέγονται και κοντυλιές .

Σούστα: Είναι ο χορός της αγάπης , εμπεριέχει όμως και πολλά στοιχεία από τον αρχαίο πολεμικό χορό πυρρίχιο,  όπου οι χορευτές χορεύουν σε ζευγάρια αντικρυστά., και ουσιαστικά, σε συνδυασμό με τις μαντινάδες που την συνοδεύουν, περιγράφει μια ερωτική ιστορία του ζευγαριού που χορεύει. Οι άντρες πλησιάζουν τις γυναίκες και μεταξύ τους αναπτύσσεται ένας ερωτικός χορευτικός διάλογος. Χορευτικές επαφές και χωρίσματα , περάσματα και αγκαλιάσματα, πλησιάσματα και απομακρύσματα, συνθέτουν έναν ερωτιάρικο χορό όπου ο άντρας προσπαθεί με βήματα γεμάτα ανδρισμό και πόθο να πλησιάσει τη γυναίκα. Εκείνη με ναζιάρικα πηδηματάκια πότε τον ενθαρρύνει και πότε τον απομακρύνει, δίνοντάς του ελπίδα την οποία πάλι παίρνει πίσω.

Υπάρχουν όμως και πολλοί άλλα παλιοί αλλά ξεχασμένοι χοροί της Κρήτης, όπως Απανωμερίτης, Ζερβόδεξος, Λαζώτης, Εθιανός Πηδηχτός, Μικρό Μικράκι, Κουτσαμπαδιανός, Λασηθιώτικος Πηδηχτός, Ντουρνεράκια, Ρουμαθιανή Σούστα, Εμπυρρίκιος, Σωτής, Τριζάλης, Μανάς, Ντάμες, Ξενομπασάρης, Πρινιώτης, Ρόδο.